Şartlı Refleks Kavramı Nedir ?

Yazar: - Kategori:
Yayın Tarihi: - 07:15

 

 

 

ŞARTLI REFLEKS NEDİR?

 

 

Psikoloji (ruhbilim)alanındaki en önemli gelişmeler, hayvanların davranışlarının gözlemi sonucunda gerçekleşmiştir. Bir fare, tavşan veya maymunla yapılacak deneylerin bunlara ilişkin gözlemlerin, insan davranışları için  örnek alınamayacağı doğal bir şeydir. Nitekim ilk ruh  blimcilerin karmaşık insanı davranışları yorumlamak basit hayvanlarla yaptıkları deneylerden yararlanmaları,bunda da aşırılığa varan tutumları, bir zamanlar ruhbilime kötü gözle bakılmasına neden olmuştu, Bazı uzmanlar, ruhbilimin gelişmesindeki gecikmeyi bile buna yormaktadır.

 

Hayvan psikolojisi alanındaki öncülerden biri,Kanada doğumlu İngiliz bioloji uzmanı George J, Romanes (1848-18 di, Darwin’in yakın dostu Romanes, aynı zamanda onun fikirlerinin ateşli bir savunucusuydu. George J. Romanes, balıklarda öfke, korku ve kıskançlık gibi duyguların olduğuna,  kedilerin ve maymunların sırf eza çektirmekten zevk aldiklari için kurbanlarına eza verdiklerine, işkence yaptıklarına inanıyordu. Bu Ingiliz bioloji uzmanının kitaplarında gerçek ten çok ilginç açıklamalar olduğu gibi, fikir ve görüşleri nin büyük bir bölümü de saçmadır.

 

Büyük Rus ruhbilimcisi İvan Petroviç Pavlov (1849-1936) hayvanların tepkilerinin incelenmesinde gerçekten bilimsel yöntemlere dayanan deneyler yaparak, bu alanda kendinde öncekilerin hepsinden tutarlı sonuçlara ve yargılara var. Pavlov, 1901 yılında psikoloji alanında çok önemli bir buluş olan ”şartli refleks” kuramını ortaya koydu. Bu önemli buluşu, önce köpekler üzerinde yaptığı deney ve gözlemlere dayanıyordu. İngilizce karşılığı “conditioned reflex” old ğu için ruhbilimciler tarafından kısaca CR diye belirtilen şartli refleks, basit bir şekilde şöylece açıklanabilir.

 

Bir köpeğe yiyecek verilirken, aynı zamanda bir çıngırak çalınır. Bu uygulamanın defalarca tekrarlanması sonucda köpek öyle bir alışkanlık edinir ki,(çıngırak sesini her duyduğunda ağzı su lanacak, kendine yiyecek verileceğini sanarak koşup gelecektir. Deneyden ve sonucundan kolayca anlaşılacağı gibi, çıngırak sesi “uyarıcı” bir etken olmakta,bir refleks niteliğiyle köpeğin ağzını sulandırmaktadır. Bu refleks şartli bir reflekstir, çünkü çıngırağın çalmasıyla bağıntilıdır.

 

Daha sonra, Harvard Ruhbilimsel Deneyler Laboratuarinda Walter B, Cannon (1871-1945) tarafından kediler ve köpekler üzerinde çok ilginç deneyler yapılmıştır. Şartlı refleks ve davranışlar konusunda bir başka deneyle ilginç sonuçlara varan kimse deneysel ruhbilim alanında ünlü uzman Wolfgang Koehler ‘dir. Kanarya Adalarındaki Tenerife’de bulunan Alman zooloji merkezinde Wolfgang Koehler in yaptığı deneylergerçekten ilginçtir. Bu deneylerden birinde, tavanda asılı bir salkım muzun altındaki bir maymunun yanına bir sandık ve muz salkımına yetişebilmesini sağlayacak bir sopa bırakılırordu. Bu durumda, sandığın üzerine çıkıp elindeki sopayı sallıyan maymun, asılı muzlardan biraz çaba harcayarak düşürebiliyordu. İşin ilginç tarafı muz salkımın asılı olmadığı zaman yanına bir sandık ve bir sopa bırakılan yine sandığın üzerine çıkarak sopayı tavana doğru sallıyordu.

 

Bu deney de, Pavlov’un ‘’şartlı refleks’’ açıklamasını doğrulayan  başka bir örnek di.

 

 

 

Etiketler:, , , , ,

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir